42 proc. młodych popełnia ten błąd. Trwa akcja w polskich liceach

Aż 42 proc. badanych w wieku 16–24 lat błędnie uznaje padaczkę za chorobę psychiczną. Jednocześnie 74 proc. młodych osób kojarzy depresję z problemami swoich rówieśników. Wyniki pokazują, jak potrzebna jest rzetelna wiedza o chorobach psychicznych i neurologicznych oraz rozprawianie się ze stereotypami, które mogą wpływać na sposób postrzegania osób z diagnozą.

Na ten problem odpowiada druga edycja ogólnopolskiej kampanii społecznej „Wyprostuj spojrzenie”. Jej celem jest zwiększanie wiedzy młodzieży o depresji, schizofrenii i padaczce, a także przeciwdziałanie stygmatyzacji osób, które z nimi żyją. W tym roku program jest skierowany do uczniów drugich klas liceów w całej Polsce.

Padaczka to nie choroba psychiczna

Jednym z mitów, z którymi chcą się rozprawić organizatorzy kampanii, jest uznawanie padaczki za chorobę psychiczną. Padaczka jest chorobą neurologiczną, której istotą jest predyspozycja mózgu do występowania napadów padaczkowych. Same napady również nie zawsze wyglądają tak, jak przedstawia się je w filmach czy mediach. Nie każdy wiąże się z drgawkami i utratą przytomności. Objawy mogą być bardzo różne. Brak wiedzy o chorobie ma znaczenie nie tylko medyczne. Może przekładać się na lęk, dystans i sposób traktowania osób z padaczką.

– Padaczka wciąż jest jedną z najczęściej stygmatyzowanych chorób mózgu, a obawa przed nią wynika głównie z braku wiedzy. Wiedza przełamuje lęk, a zrozumienie buduje akceptację

– podkreśla Alicja Lisowska, prezes Fundacji EPI-BOHATER.

Depresja to nie lenistwo, schizofrenia to nie „rozdwojenie osobowości”

Padaczka nie jest jedyną chorobą, wokół której przez lata narosły stereotypy. Kampania zwraca uwagę także na dwa inne szkodliwe uproszczenia.

Depresja nie jest lenistwem, słabością charakteru czy brakiem silnej woli. Jest zaburzeniem psychicznym, które może poważnie wpływać na codzienne funkcjonowanie i wymaga odpowiedniej diagnozy oraz leczenia.

Schizofrenia nie oznacza „rozdwojenia osobowości”. To jedno z utrwalonych, ale błędnych wyobrażeń, które nadal funkcjonuje w języku potocznym, mediach i kulturze popularnej.

Wspólnym mianownikiem tych stereotypów jest sprowadzanie człowieka do diagnozy i przypisywanie mu cech, które nie wynikają z samej choroby. Dlatego organizatorzy kampanii chcą łączyć przekazywanie wiedzy medycznej z rozmową o empatii, języku i relacjach z osobami chorującymi.

Szkoła może być miejscem przełamywania stereotypów

Autorzy projektu zwracają uwagę, że okres dorastania jest ważnym momentem na rozmowę o zdrowiu psychicznym i chorobach mózgu. To wtedy kształtują się postawy i przekonania, które mogą pozostać z człowiekiem na wiele lat.

Z badania przeprowadzonego na zlecenie mecenasa kampanii wynika, że 70 proc. ankietowanych uważa edukację szkolną za najlepszy sposób walki ze stereotypami. Badanie przeprowadzono w 2024 r. metodą CAWI w grupie 1021 osób powyżej 16. roku życia.

– Jeśli chcemy realnie zmienić sposób myślenia o depresji czy schizofrenii, musimy dotrzeć z przekazem do młodego pokolenia, zanim stereotypy zdążą się utrwalić

– mówi Urszula Szybowicz, prezes Fundacji Nie Widać Po Mnie.

Program nie ma ograniczać się do pojedynczej prelekcji. Zajęcia w szkołach będą prowadzone na podstawie materiałów dydaktycznych przygotowanych przez ekspertów z psychiatrii, neurologii, psychologii i edukacji. Mają przekazywać rzetelną wiedzę, obalać mity dotyczące depresji, schizofrenii i padaczki oraz wspierać postawy oparte na empatii i otwartości.

W ramach programu przygotowano również szkolenie dla kadry pedagogicznej, scenariusze lekcji oraz vademecum dotyczące chorób mózgu i depresji.

Uczniowie nie będą tylko słuchać

Drugim elementem kampanii jest ogólnopolski konkurs filmowy „Wyprostuj spojrzenie – zobacz człowieka”. Zadaniem uczniów będzie przygotowanie krótkiego, trwającego od 30 do 90 sekund filmu przeznaczonego do mediów społecznościowych. Materiały mają dotyczyć akceptacji, empatii i przeciwdziałania wykluczeniu rówieśniczemu. Młodzież nie ma więc pozostawać wyłącznie odbiorcą informacji przekazywanych przez ekspertów. Uczniowie sami mają tworzyć komunikaty skierowane do swoich rówieśników.

– Młodzi ludzie nie chcą być tylko biernymi odbiorcami wykładów. Chcą działać, tworzyć i mieć realny wpływ na to, jak wygląda ich otoczenie

– mówi Dominik Kuc, prezes Fundacji Półtorej Minuty.

Patronat merytoryczny nad konkursem objęła Szkoła Filmowa w Łodzi. Prace mają oceniać przedstawiciele świata filmu i edukacji oraz eksperci medyczni.

Za diagnozą jest człowiek

Najważniejszy przekaz kampanii nie sprowadza się do zapamiętania kilku faktów medycznych. Chodzi również o to, w jaki sposób społeczeństwo postrzega osoby z depresją, schizofrenią czy padaczką. Stygmatyzacja nie zawsze oznacza otwartą dyskryminację. Może przejawiać się w dystansie, żartach, krzywdzących określeniach, unikaniu kontaktu czy wykluczaniu z grupy. Diagnoza może wpływać na życie człowieka, ale nie opisuje jego całej tożsamości.

Organizatorzy kampanii przypominają, że za każdą diagnozą stoi człowiek ze swoją historią, emocjami, relacjami, marzeniami i codziennymi doświadczeniami. Do tego odwołuje się hasło projektu: „Wyprostuj spojrzenie. Zobacz człowieka”.

Licea mogą zgłaszać się do 20 października

Udział w programie jest bezpłatny. Do drugiej edycji kampanii mogą zgłaszać się licea z całej Polski. Nabór został przedłużony do 20 października.

Projekt jest realizowany we współpracy ze specjalistami z psychiatrii, neurologii, psychologii i edukacji. Patronat honorowy nad inicjatywą objęły Minister Edukacji oraz Ambasada Włoch. Wśród patronów merytorycznych znajdują się m.in. Polskie Towarzystwo Neurologiczne, Polskie Towarzystwo Epileptologii, Federacja dla Zdrowia Mózgu oraz Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej.